Khi gần rời cõi đời này, trong Kinh Di Giáo, Thích Ca Mâu Ni đã ân cần nhắc nhở hàng đệ tử phải luôn tỉnh thức trước những điều gọi là “cái ta”. Ngài dạy rằng con người khổ đau không phải vì cuộc đời quá nặng nề, mà vì ta nắm giữ quá chặt một điều không thật.

Chúng ta thường nhìn thân này rồi nói rằng đó là ta. Nhưng thân vốn do đất, nước, gió, lửa hợp thành, có ngày sinh thì cũng có ngày già, có lúc mạnh thì cũng có lúc yếu. Nếu xem nó là ta, khi thân đổi thay ta liền lo lắng và sợ hãi.

Chúng ta lại nhìn những cảm xúc vui buồn mà tưởng đó là mình. Nhưng cảm xúc cũng giống như mây bay trên bầu trời, khi tụ khi tan, lúc đến lúc đi. Nếu chấp vào đó là ta, lòng sẽ luôn chao động theo từng cơn gió của cuộc đời.

Rồi ta lại cho rằng những suy nghĩ, ký ức, ý muốn và sự hiểu biết của mình chính là con người thật của mình. Nhưng tâm niệm cũng chỉ là những dòng chảy liên tục, mỗi giây mỗi khác, chưa từng dừng lại.

Vì không thấy rõ điều ấy nên con người sinh ra một ý niệm rằng có một cái ta bền chắc, tồn tại mãi, làm chủ mọi thứ. Chính sự bám víu vào cái ta ấy khiến lòng sinh ra hơn thua, được mất, thương ghét, rồi từ đó khổ đau nối tiếp khổ đau.

Cho nên Đức Phật dạy người tu phải thường xuyên quán chiếu thân tâm này chỉ là sự kết hợp của duyên sinh, không có một bản ngã cố định. Khi thấy rõ như vậy, lòng người bỗng nhẹ đi rất nhiều. Ta sống giữa cuộc đời mà không còn bị ràng buộc bởi cái ta nhỏ hẹp.

Khi buông được chấp ngã, tâm trở nên hiền hòa, bước chân cũng trở nên thảnh thơi. Lúc ấy ta mới hiểu rằng con đường giải thoát không phải đi tìm một điều gì xa xôi, mà chỉ là học cách nhìn sâu để thấy rằng cái ta mà ta nắm giữ bấy lâu vốn chỉ là một làn mây thoáng qua bầu trời rộng lớn của tâm mình.

St