Luân hồi (saṃsāra) là gì?

Là sự tiếp nối từ một đời sống này sang đời sống khác, từ một thân ngũ uẩn này sang thân ngũ uẩn khác.

Sự sinh khởi liên tục ấy được gọi là luân hồi.

Mỗi đời sống là sự hiện khởi của thân năm uẩn.

Khi tìm nguyên nhân cho sự hiện khởi ấy, ta sẽ thấy rằng: chỉ do chính các nghiệp thiện - ác mà ta đã làm.

Vì nghiệp là thứ tạo ra đời sống, nên nghiệp và đời sống luôn liên kết chặt chẽ với nhau.

Nghiệp là một quy luật tự nhiên.

Đời sống là kết quả của quy luật ấy.

Ví như lao động và tiền công: Lao động là nguyên nhân - tiền công là kết quả.

Cũng vậy, mỗi người trong chúng ta đang tạo ra các nghiệp - dù là thiện hay bất thiện - đó chính là đang lao động.

Và các đời sống tương lai mà ta sẽ thọ nhận, chính là tiền công của việc ấy.

Ai tạo thiện nghiệp sẽ thọ hưởng kết quả tốt.

Ai tạo bất thiện nghiệp sẽ gặp phải kết quả xấu.

Từ đời này sang đời khác, từ kiếp này đến kiếp khác - chúng sinh trôi lăn theo vòng nghiệp quả, do sức mạnh của nghiệp đã tạo.

Đức Phật đã dạy rõ trong giáo lý của Ngài rằng: Mỗi đời sống đều dựa vào nghiệp đã tạo mà phát sinh.

Đời sống này là kết quả của “tiền công” do chính mình tạo ra. Chừng nào nghiệp còn tồn tại, chừng ấy còn có những đời sống phát sinh

do nghiệp kết hợp với tham ái và vô minh.

Khi nào các phiền não hỗ trợ cho nghiệp - như vô minh và ái dục - còn hiện hữu, thì vòng luân hồi sinh tử từ đời này sang đời khác vẫn sẽ tiếp diễn.

Không có một đấng quyền năng nào tạo ra chúng ta.

Chúng ta đang nhận lại “tiền công” do chính mình đã “lao động”.

Vì vậy, nghiệp là nguyên nhân chính yếu.

Tuy nhiên, nghiệp không hoạt động một mình, mà được hỗ trợ bởi các phiền não - đặc biệt là vô minh (avijjā) và tham ái (taṇhā).

Vô minh là không thấy rõ sự thật.

Tham ái là sự bám víu, luyến ái, không muốn buông bỏ.

Chính hai yếu tố này nuôi dưỡng và làm mạnh thêm nghiệp lực, giúp nghiệp tiếp tục trổ quả, tạo ra các đời sống nối tiếp nhau.

Khi nào vô minh và ái dục còn dẫn đường cho nghiệp, thì các đời sống trong luân hồi còn được tiếp diễn từ kiếp này sang kiếp khác - gọi là sinh tử luân hồi theo nghiệp.

Như vậy, nghiệp chính là cốt lõi của vòng xoay luân hồi sinh tử.

- Paññāsāmi Sayadaw -