Gần đây, nhiều người nói với em: “Người rất mệt… nhưng nằm xuống lại không ngủ được.” Có người thì ngủ được, nhưng sáng dậy vẫn như chưa hề nghỉ ngơi.

Làm nghề đủ lâu để em nhận ra, mất ngủ bây giờ nhiều khi không còn đơn giản là “thiếu ngủ”, mà là cơ thể đã mất dần khả năng đi vào trạng thái nghỉ thật sự. Ban ngày thì căng như dây đàn, tối đến đầu óc vẫn tiếp tục hoạt động dù cơ thể đã cạn năng lượng.

Nhiều người chữa mất ngủ rất chăm chỉ: uống thuốc đúng giờ, ăn uống kỹ, tập thể dục đều. Nhưng từ sau 18 giờ tối lại làm những việc đi ngược với quá trình phục hồi ấy: ăn khuya, xem điện thoại liên tục, coi phim căng thẳng đến khuya rồi nằm xuống và tự hỏi vì sao mình không ngủ được.

Trong Đông y, giấc ngủ không đến chỉ vì “đến giờ ngủ”. Giấc ngủ đến khi dương khí chịu thu lại, Tâm thần chịu yên xuống và cơ thể thật sự chuyển sang trạng thái nghỉ. Nói cách khác, buổi tối chính là giai đoạn chuẩn bị cho giấc ngủ. Chuẩn bị đúng thì ngủ sâu. Chuẩn bị sai thì rất khó ngủ ngon dù có dùng thêm nhiều cách khác nhau.

1. Điều đầu tiên em luôn nhắc người bệnh là ăn tối sớm và nhẹ. Vì chiều tối là lúc Tỳ Vị bắt đầu cần nghỉ ngơi. Ăn quá muộn hoặc quá no khiến hệ tiêu hóa phải tiếp tục làm việc, sinh nhiệt bên trong, dương khí không thu lại được nên đầu óc vẫn tỉnh và người dễ trằn trọc. Có nhiều cô bác ăn khuya xong thấy rất buồn ngủ, nhưng đó thường chỉ là cảm giác “đuối sức” chứ không phải giấc ngủ sâu thật sự.

2. Điều thứ hai là giảm màn hình sau 21 giờ. Ánh sáng điện thoại và lượng thông tin quá nhiều khiến não luôn ở trạng thái bị kích thích. Trong Đông y, điều này làm Tâm hỏa và Can hỏa khó hạ xuống, thần khó yên nên càng nằm càng tỉnh. Em gặp rất nhiều anh chị cả ngày làm việc áp lực, tối lại tiếp tục cầm điện thoại đến lúc ngủ. Cơ thể nằm xuống rồi nhưng đầu óc chưa từng được nghỉ.

3. Đi bộ nhẹ sau bữa tối khoảng 15–20 phút cũng rất tốt. Không cần tập nặng hay ra nhiều mồ hôi. Chỉ cần đi chậm để khí huyết lưu thông, Tỳ Vị vận hóa nhẹ nhàng hơn và cơ thể bắt đầu “hạ nhịp” dần xuống.

4. Một việc rất đơn giản nhưng hiệu quả là ngâm chân nước ấm buổi tối. Bàn chân là nơi có nhiều đường kinh của Thận, Can và Tỳ đi qua. Ngâm chân giúp dẫn khí huyết đi xuống dưới, làm phần đầu bớt căng và cơ thể dễ thư giãn hơn. Người hay lạnh có thể thêm vài lát gừng hoặc chút muối hột. Nhiều cô bác chỉ duy trì ngâm chân đều khoảng hai tuần đã thấy ngủ sâu hơn rõ.

5. Sau khi ngâm chân có thể xoa nhẹ huyệt Thần Môn ở cổ tay và huyệt Dũng Tuyền dưới lòng bàn chân. Đông y gọi đây là giúp “Tâm Thận tương giao”, tức phần trên và phần dưới cơ thể cân bằng lại với nhau. Khi Tâm hỏa không bốc quá lên trên và Thận khí còn giữ được phía dưới thì thần kinh tự nhiên cũng dễ yên hơn.

6. Ngoài ra, chỉ cần dành 10 phút ngồi yên, thở chậm hoặc viết ra những điều đang lo nghĩ trong đầu cũng giúp cơ thể “hạ nhịp” rất nhiều. Có những người mất ngủ không phải vì cơ thể không mệt, mà vì đầu óc chưa bao giờ chịu dừng lại.

7. Và cuối cùng là ngủ đúng giờ. Theo nhịp tạng phủ Đông y, từ 23 giờ đến 1 giờ là giờ Đởm, từ 1 giờ đến 3 giờ là giờ Can hoạt động mạnh để điều hòa khí huyết và phục hồi sâu cho cơ thể. Thức qua khung giờ này lâu ngày không chỉ hại giấc ngủ mà còn làm khí huyết hao nhanh, Can huyết khó phục hồi và người càng dễ mệt vào sáng hôm sau.

Càng làm nghề em càng thấy, giấc ngủ sâu thật ra không bắt đầu lúc mình nhắm mắt. Nó bắt đầu từ lúc mình chịu sống chậm lại vào buổi tối.

Dưỡng sinh không cần làm mọi thứ cùng lúc. Chỉ cần chọn một điều nhỏ, làm đúng và làm đủ lâu. Cơ thể rồi sẽ tự hồi đáp lại cô bác anh chị ạ.

Thu Phong