Có một câu trong Hoàng Đế Nội Kinh mà em đọc nhiều lần vẫn thấy rất sâu: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can” khi chính khí còn giữ được bên trong thì tà khí khó xâm phạm. Nghe thì giống một câu triết lý, nhưng thật ra đây là mô tả rất thực về khả năng tự phục hồi của cơ thể con người.

Cả Đông y lẫn khoa học hiện đại ngày nay đều đang nhìn về cùng một hướng: cơ thể vốn có khả năng tự sửa chữa rất mạnh nếu được tạo điều kiện đúng. Khoa học cho thấy mỗi ngày cơ thể vẫn liên tục thay mới tế bào. Da thay mới sau vài tuần, tế bào ruột thay rất nhanh chỉ trong vài ngày, hồng cầu thay sau vài tháng, xương cũng liên tục tái tạo theo năm tháng. Nghĩa là dù mình có để ý hay không, cơ thể vẫn đang âm thầm “làm mới” chính nó mỗi ngày.

Trong Đông y, khả năng ấy gọi là chính khí, tức sức tự phục hồi, tự điều hòa và tự chống đỡ mà mỗi người sinh ra đã có. Tây y gọi bằng những khái niệm như miễn dịch, tái tạo tế bào hay tế bào gốc. Tên gọi khác nhau nhưng đều đang nói về cùng một điều: cơ thể luôn muốn khỏe lên, luôn muốn sửa chữa chính nó.

Vậy tại sao cơ thể vẫn sinh bệnh dù liên tục tự tái tạo?

Vì điều quan trọng không chỉ là “có tái tạo hay không”, mà là cơ thể đang tái tạo trong một môi trường như thế nào. Giống như trồng cây vậy. Hạt giống tốt nhưng đất bạc màu, thiếu nước, thiếu ánh sáng thì cây cũng khó khỏe mạnh được.

Trong Đông y, muốn cơ thể phục hồi tốt cần đủ ba tầng.

1. Tầng đầu tiên là Tinh: phần gốc sâu nhất do Thận tàng giữ. Người thức khuya kéo dài, lao lực, stress nhiều năm hoặc sống tiêu hao quá mức thì Thận tinh hao dần. Khi “gốc” suy, quá trình tái tạo cũng yếu đi. Đây là lý do nhiều người ngoài 40 bắt đầu thấy mình hồi phục chậm hơn hẳn hồi trẻ: thức một đêm là mệt vài ngày, làm hơi quá sức là đau mỏi rất lâu.

2. Tầng thứ hai là khí huyết: Tế bào muốn phục hồi phải có dưỡng chất và oxy được đưa tới đầy đủ. Đông y gọi đó là khí huyết nuôi dưỡng toàn thân. Người khí huyết kém thường ngủ không sâu, da xỉn, tay chân lạnh, dễ mệt và hồi phục chậm sau bệnh. Giống như một công trình đang sửa chữa nhưng vật liệu đưa tới lúc có lúc không thì rất khó làm tốt được.

3. Tầng thứ ba là môi trường bên trong cơ thể: Nếu Tỳ Vị yếu, đàm thấp tích tụ, Can khí uất lâu ngày vì stress và cảm xúc dồn nén thì cơ thể giống như một dòng sông bị tù lại. Tế bào mới sinh ra trong môi trường ấy cũng khó khỏe mạnh hoàn toàn.

Đây cũng là lý do Đông y luôn xem dưỡng sinh quan trọng hơn chữa bệnh. Không phải vì người xưa không biết chữa, mà vì họ hiểu rằng nếu môi trường bên trong được giữ tốt thì bệnh rất khó hình thành ngay từ đầu.

Sau nhiều năm hành nghề, em thấy những điều giúp cơ thể phục hồi tốt thật ra không quá phức tạp. Ngủ trước 23 giờ để Can huyết và Thận tinh có thời gian phục hồi. Ăn đúng bữa, ăn ấm và dễ tiêu để Tỳ Vị sinh đủ khí huyết. Vận động nhẹ đều để khí huyết lưu thông. Và quan trọng không kém là để cảm xúc có đường thoát, vì một người sống căng thẳng kéo dài thì cơ thể rất khó bước vào trạng thái hồi phục thật sự.

Em vẫn hay nói với người bệnh rằng: cơ thể không cần mình làm điều gì kỳ diệu. Nó chỉ cần mình đừng liên tục cản trở nó. Bớt thức khuya hơn một chút. Bớt sống căng hơn một chút. Ăn điều độ hơn một chút. Và để cơ thể có cơ hội quay lại nhịp tự chữa lành vốn có của nó.

Khi chính khí còn giữ được bên trong, như người xưa nói, tà khí sẽ khó xâm phạm hơn rất nhiều cô bác anh chị ạ.

Thu Phong