Nhiều người cứ thấy tay chân lạnh là lập tức tìm cách làm nóng cơ thể: uống gừng, ăn cay nóng hoặc bổ thêm các món “tăng dương”. Nhưng thật ra, cùng một biểu hiện lạnh tay chân thôi, trong y học cổ truyền đã có nhiều cơ chế rất khác nhau phía sau. Nếu không phân biệt đúng thể mà làm ấm sai hướng thì nhiều khi càng làm cơ thể lệch hơn.

Thể thứ nhất: Thận dương hư — lạnh sâu, lạnh từ bên trong. Người không chỉ lạnh tay chân mà còn sợ lạnh hơn người xung quanh, bụng lạnh, lưng gối mỏi, tiểu đêm nhiều, sáng dậy thiếu sức. Lưỡi thường nhạt bệu, rêu trắng. Trong Đông y, Thận dương giống như phần “lửa gốc” giúp cơ thể giữ ấm và duy trì sức sống. Khi phần này suy yếu, cơ thể sẽ mất khả năng ôn ấm từ bên trong nên càng dễ lạnh và hồi phục rất chậm.

Thể thứ hai: Tỳ dương hư — lạnh kèm tiêu hóa yếu. Người lạnh tay chân nhưng bụng hay đầy trướng, phân nát hoặc lỏng nhẹ, ăn vào chậm tiêu, người nặng và dễ mệt. Đây là tình trạng Tỳ Vị vận hóa kém, không sinh đủ khí huyết và dương khí để đưa xuống nuôi tứ chi. Những người này càng uống lạnh, ăn thất thường hoặc bỏ bữa thì càng mệt rõ hơn.

Thể thứ ba: Khí trệ — lạnh vì “kẹt”, không phải vì thiếu nhiệt. Người vẫn lạnh tay chân nhưng kèm tức ngực, hay thở dài, cổ vai gáy căng, stress nhiều, cảm xúc dễ bị dồn nén. Lưỡi thường hơi đỏ ở hai rìa. Thể này không hẳn thiếu nhiệt, mà là khí đang bị tắc nên dương khí không phân bố ra ngoài được. Giống như trong nhà vẫn có lửa nhưng đường dẫn nhiệt bị nghẽn nên phòng ngoài vẫn lạnh. Đây cũng là lý do nhiều người càng uống đồ nóng càng thấy bứt rứt và khó chịu hơn.

Cho nên cùng là lạnh tay chân, nhưng thể một và hai cần ôn ấm, còn thể ba cần làm cho khí lưu thông trước chứ không phải bổ thêm nhiệt.

Đó cũng là điều rất quan trọng trong y học cổ truyền: không nhìn triệu chứng giống nhau mà điều chỉnh giống nhau. Vì phía sau cùng một biểu hiện, cơ chế cơ thể có thể hoàn toàn khác.

Giải pháp dưỡng sinh tại nhà chi tiết cho từng thể “tay chân lạnh” em sẽ để phía dưới để cô bác anh chị dễ đối chiếu với cơ thể mình và áp dụng đúng hơn nhé.

Thu Phong